Зүгээр л бусдад "сайн, сайхан болж байна" гэж хэлүүлэхийн тулд гүйгээд л... Бусад "сайн байна" гэж магтвал улам хурдан гүйгээд л... Мөнгөтэй л бол бүх юм ОК болчих юм шиг санаад л... "Сайхан амьдарч байна", "сайн явж байна" гэж бусдаар хэлүүлэхийн тулд амьдраад л... Жүжиглээд л... Уйдахгүй жүжиглээд л... Сайн найз, садан амраг болж жүжиглээд л... Харилцан бие биенээ хуураад л... хулхидаад л... Уйдахгүй...
Заримдаа үнэхээр уйтгартай санагдах юм аа...
Сайхан сэтгэлтэй болчихвол, өөрөөсөө бусдыг дээгүүр тавьж чаддаг болчихвол бүх юм OK болох юм байна гэдгийг бид нар бүгдээрээ анзаарах хэрэгтэй ч юм шиг.., хэрэггүй ч юм шиг...
Ганц өөрийгөө бодоод л.., бусдаас өөрийгөө дээгүүр тавиад байвал зовлонгийн үргэлжлэл тасралтгүй ирдэг болохыг бас анзаарах хэрэгтэй ч юм шиг.., хэрэггүй ч юм шиг...
(Жич: үүнийг бичигч бээр бусдыг сайхан сэтгэлд уриалан дуудагч огтхон ч биш бөгөөд нэгэн насаа идэж, унтаж, унгаж, бааж өнгөрөөхөөр эргэлт буцалтгүй шийдсэн, cанаа амар суухыг эрхэмлэгч нэгэн болой)
Сүүлийн жилүүдэд монголчуудын дунд христийн шашинтнууд олшрох болсон. Зарим хүмүүс тэднийг их гадуурхдаг. Тэгсэн хэрнээ хүний эрх, ардчилалын үнэ цэнэ гэж яриад байдаг. Би л хувьдаа буддист гэдгээрээ бусдад гадуурхагдахыг хүсдэггүй. Тэд ч бас гадуурхагдахыг хүсдэггүй байх.
Ер нь бусдыг үзэл бодол, шашин шүтлэгээр нь гадуурхана гэдэг тэнэг хүний л хийх хэрэг. Энэ нь замба идэх дургүй хүнийг чи заавал замба ид гээд хүчлэх, эсвэл замба иддэггүй ямар тэнэг юм бэ гээд шоолохтой л ижил тэнэг хэрэг.
Монголчуудын ихэнх нь нэг шашин шүтэж, оюун санааны хувьд нэгмдэл байгаасай гэж би хүсдэг. Гэхдээ энэ миний л бодол. Ганц өөрийнхөө бодлыг зөв гээд бусдынхыг үгүйсгэх нь бас л нэг төрлийн зовлонгийн шалтгаан.
Дотоод сэтгэлийн амар амгаланг хүсдэг бол бусдыг муулах биш, хүлээн зөвшөөрч, үзэл бодлыг нь хүндэтгэх хэрэгтэй гэдгийг сүүлийн хэдэн жил л мэдэрч байна. Бусдыг муулаад дотоод сэтгэлийн амгаланг олдог бол хүний нийгэмд стресс гэдэг зүйл байхгүй байх байсан болов уу..?
Хүн бүр ухамсартай ч, хүн бүр харилцан адилгүй араншинтай байдаг. Нэг эхээс төрсөн хоёр ихэр хүүхдийн ааш араншин ч адилгүй байдаг. Аав хүү хоёрын зан араншинд төстэй зүйл байдаг ч бүх талаараа ив ижилхэн байдаггүй. Ээжтэйгээ, аавтайгаа адилгүй араншинтай хүүхдийн ухамсар хаанаас ирсэн байж таарах вэ? Эхээсээ ухамсараа өвлөж төрсөн бол эхтэйгээ л ижилхэн зан араншинтай байх ёстой. Хэрвээ бурхан бүтээсэн бол ямар ч утгагүй болно: эрх чөлөө, жаргал, зовлонгийн тухай асуултууд өнөөх бурханыг ямар ч хариултгүй болгож онигоонд оруулна. Ухамсар алимнаас, модноос, галнаас, уснаас, нарнаас үүссэн гэвэл, хүнээс 15 толгойтой, ногоон арьстай сайн үүлдрийн үнээ төрсөнөөс ялгаагүй утгагүй хэрэг болно. Ухамсар хаанаас ирсэн байх вэ?
Амьд амьтан бүхэн урьд төрөлдөө үйлдсэн үйлийнхээ үр дүн нь юм, Ертөнцийг Бурхан бүтээгээгүй, Ертөнцөд эхлэл гэж байдаггүй, Ертөнц тэргүүлшгүй цагаас (ертөнцөд эхлэл гэж байхгүй учраас цаг хугацаанд ч мөн адил эхлэл гэж байхгүй) үүсэн устаж оршсоор ирсэн, Тоолшгүй олон төрлийн амьтан, тоолшгүй олон төрлийн ертөнц бий, Орчлонд хэмжээ хязгаар үгүй, Амьд амьтан бүхэн сэтгэлдээ буй муу муухай бүхнийг арилгаж Бурхан (Будда) болох боломжтой, Зовлонгоос гэтлэх боломжтой, Тоолшгүй олон Бурхан байдаг, ухамсар нь юмсыг танин мэдэх мөн чанартай гэх мэт Буддын шашны бүх номлол "ЮМС БҮХЭН ШҮТЭН БАРИЛДАЖ ГАРСАН" гэх энэ онолд л тулгуурладаг. Буддизмыг үгүйсгэж, худал гэж батлах хэрэг гарвал "ЮМС ШҮТЭН БАРИЛДАЖ ГАРСАН" буюу "ЮМС БИЕ БИЕНЭЭСЭЭ ХАМААРАЛТАЙ ОРШДОГ" гэх энэ онолыг л үгүйсгэх хэрэгтэй. Хойт төрөл байдаггүй гэдгийг батлахыг хүсвэл ЮМС ӨӨРИЙН МӨН ЧАНАРААСАА ЮУНААС Ч ХАМААРАЛГҮЙ БИЕ ДААЖ БҮТСЭН ГЭЖ БАТЛААД (эсвэл ертөнцийн эзэн бүтээсэн гэж батлаад), юмс ХООСОН ЧАНАРТАЙ гэдгийг үгүйсгэх хэрэгтэй.
Хялбарчилбал: Алимны модноос алим ургаагүй, алим юунаас ч хамааралгүй өөрөө бие даан бүтсэн гэж батлах хэрэгтэй. Түүнээс биш амьдрахын эрхээр лам дээл өмсөөд амьтны мухар сүсгээр ар гэрээ тэжээж буй хүмүүсийн увайгүй үйлдлээр Буддизмыг хоосон үгүйсгэх нь утгагүй хэрэг. Монголын түүх, манжийн дарлал, Төвдүүдийн өнөөгийн байдал, Библи, Коранаар эсвэл хэн нэгэн их мэдэгчийн амны пянгаар бурсан хоосон үгсээр Буддизмыг үгүйсгэх нь тэнэг хүний л хийх хэрэг. Үнэхээр л Буддизмыг үгүйсгэмээр байгаа бол Буддизм ямар онолд суурилж байна, түүнийг нь л үгүйсгэх хэрэгтэй.
Далай Багш "Universe In A Single Atom" номныхоо өмнөтгөлд: "Буддизм болон шинжлэх ухааны аль нь ч бодит байдлын мөн чанарыг эрж хайхдаа нарийн шинжилгээний аргыг баримталдагт л миний гол итгэл үнэмшил оршдог бөгөөд үүнээс улбаалан би өөртөө итгэлтэйгээр шинжлэх ухааныг судалдаг. Хэрвээ шинжлэх ухааны нарийн шинжилгээгээр Буддизмын үзэл баримтлал эндүү, ташаа болохыг баталгаатай нотлох юм бол бид эрдэмтдийн судалгааны үр дүнг гарцаагүй хүлээн зөвшөөрч, эндүүрсэн бүхнээ залруулах хэрэгтэй." гэж бичсэн байдаг.
Хэн нэгэн Буддизмыг ойлговол, сав шим ертөнцийн орших байдал ямар мэт болохыг мэдэж, шалтгаан нөхцөл нь бүрэлвэл үр дүн нь гарцаагүй гардаг болохыг ухаарч чадвал өдөр бүр сэтгэл оюунтайгаа ажилладаг л болох байх даа...
Ай хөөрхий гэж...
1990-ээд оны үед Арилд Зэмбэ гэдэг нууц нэртэй баачка (энэ нууц нэр нь байх?) Ардын Эрх сонины нэг дугаарт: Эрдэмтэд хоосон чанарыг нээлээ, тэр нь цахилгаан соронзон орон л юм байна, хэдэн арван зууны турш тайлагдашгүй нууц байсан хоосон чанар ийнхүү нээгдлээ гээд элийрч өгсөнийг зохиолч Дарам.Батбаяр гуай үгүйсгэж байв. Мэдэхгүй юмаа мэддэг юм шиг цариалж байгаад улайхгүй бурдаг гаруудад хулхидуулахгүйн тулд, оюун санаагаа хогоор дүүргэхгүйн тулд өөрөө өөрийнхөө ухаанаар баталгаатай, нотолгоотой мэдэхээс өөр арга байдаггүй. Их мэдэгч, их бураачингууд хэзээд байсаар, гай тарьсаар ирсэн. Тиймээс өөрийнхөө шинжлэл төгөлдөр оюун ухаандаа л найдах хэрэгтэй шүү! Найз нар аа!
Эргэн тойронд хүмүүс таны тухай, таниас өөр хүний тухай хов ярина. Аадар бороо, аянга цахилгаан, хурц нар, хуурай салхи салхилна. Эргэн тойронтойгоо зохицож ус мэт, эсвэл хоосон огторгуй адил болохоос өөр ухаалаг, зөв, сайхан сонголт байна гэж үү? Ингэж зохицож чадвал л дотоод сэтгэлээ амар амгалантай байлгаж чадах билээ.
Туулах л хувьтай амьдралыг
Уурлаад (стрессдээд) яаж барахав дээ гэж...
Өнөөдөр та юунд ч гомдоллохгүй байхыг хичээгээрэй. Тэртээ тэргүй нэгэнт болж байгаа болон болоод өнгөрчихсөн юманд гомдоллоод тус болохгүй.
Нөгөө "Жинжиймаа" гэдэг кинон дээр нээх гоё нүдтэй хүүхэн гарч ирээд
"Туулах л хувьтай амьдралыг
Уйлаад яаж барахав дээ" гээд дуулдаг шиг...
Туулах л хувьтай амьдралыг
Гомдоллоод яаж барахав дээ гэж...
Буддистуудын яриад байдаг зовлонгоос ангижрах арга нь их энгийн. Сэтгэлийн зовлонгууд нь бидний доторх бодит байдлыг эс мэдсэн, эс таньсан буруу бодлуудaac шууд хамааралтай байдаг. Бодит байдлыг эс таньсан ухамсрыг бодит байдлыг байгаагаар нь таньсан ухамсар л устгаж чадна. Газар хэвтэх олсыг могой гэж буруугаар таньсан ухамсарыг газар хэвтэх олсыг могой биш олс юм байна гэж зөвөөр таньсан ухамсар л устгаж чадна. Эхнийхийг нь Буддизмд эс мэдсэн мунхаг гэдэг бол удаахыг нь билиг ухаан гэдэг. Буддизмын зовлонгоос гэтлэх ерөнхий онол ердөө л энэ: зовлонгийн шалтгааныг хайж олоод арилгах, өөрт байгаа буруу бодлуудаа арилгах. Буруу бодлуудаас, өөрөөр хэлбэл мунхагаас л уур, шунал, тачаал, атаа хорсол, омог гээд биднийг зовоогоод, дотоод сэтгэлийг хямраагаад байдаг зовлонгууд үүсдэг. Зовлонгоос ангижрах буддизмын ерөнхий онол ердөө л энэ. Мэдээж хэлэхэд амархан хийхэд хэцүү. Гэвч зовлонгоос гэтлэх өөр арга байхгүйгээс хойш шүдгүй ч гэсэн буйлаараа мэр гэдэг шиг чадлаараа зүтгэхээс өөр сонголт байдаггүй... Зовох дуртай бол заавал энэ сонголтыг хийх албагүй л дээ... Зиа за Буддизмийн тухай нэг иймэрхүү...
Юунд ч санаа зовох зүйлгүй инээж хөхрөөд л...
Өглөөний муухайг өдөртөө мартаад л...
Уйлсан ч, уурласан ч цагаахан хүүхэд нас минь...
Хэнд ч, юунд ч, ямар ч тооцоо бодолгүйгээр манайхан танайхан гээд мод чулуугаар буу шийдэм хийж тоглоод л...
Үлгэрт үнэн зүрхнээсээ итгээд л... Арван таван толгойтой Атгаалжин хар мангасыг дарчихаад амар сайхандаа жаргах юм шиг мөрөөдөөд л...
Амттанд дурлаад л... Холын гийчинг бурхан шиг бишрээд л...
Мөнгө хэмээх эрээн цааснаас ч илүү үнэтэй цагаан цаасан дээр нар сар хоёрыг зэрэг мандуулаад л...
Уултай, устай, ой мододтой, ургамал амьтантай ногоон талд Асар, Басар нохойтой айл зураад л...
Мөнгийг тав, арав гэлгүй тавын гаа, арвын чихэр гэж тоолоод л...
Хүүхэд насанд хүргэж өгдөг галт тэрэг хоёр хөдөлгүүртэй: нэг нь сайхан сэтгэл, нөгөө нь билиг ухаан. Мухар сүсгээр биш бүтээлч сэтгэлгээгээр хандаж чадвал хүн бүр Буддизмаас өөртөө хэрэгтэй зүйлийг олж чаддаг билээ гэж...
Бидний дотор байдаг буруу, атгаг, өнгөц бодлууд биднийг ганцаардмал, өрөвдөлтэй, гунигтай, тэнэг байдалд оруулах чадамжтай байдаг. Бид нар үнэндээ хэн нэгнээс болоод биш, өөрөө өөрсдийнхөө дотор байгаа буруу бодлуудынхаа эрхэнд ороод л гуниг гутралд ордог. Дараа нь сэтгэл санаагаа засна гээд архи дарс уугаад эрүүл биеэ алдаг. Архинд засагддаг сэтгэл гэж хаашаа харсан юм байхав дээ? Бидний дотор байдаг эрүүл бус буруу бодлууд түм буман тэнэг үйлдлүүдийн өдөөлгө болдог. Тиймээс л дотоод сэтгэлийн эрүүл мэнд маш чухал юм. Дотоод сэтгэлдээ анхаарал хандуулахгүй бол бид буруу бодлууддаа хулхидуулсаар хүний насыг барна. Энэ бичлэгээрээ би хэн нэгнийг сүрдүүлээгүй байх гэж найдаж байна...
Бурхан Багш бадар барин морилж явах үед нэгэн балчир хүүхэд Бурхан Багшид зуун найман болор эрхи өргөсөн гэдэг. Бурхан Багш энэ явдалд ихэд баяcан шавь нартаа хандан: "Энэ хөвгүүн хожимын цагт шашин доройтох үед Сумади хэмээх гэлэнгийн дүрээр шашныг мандуулах болой. Түүний шашин энэ болор эрхи мэт хир үгүй тунгалаг байх болно" хэмээн эш үзүүлсэн гэдэг. Тэр цагт Бурхан Багшид болор эрхи өргөсөн хөвгүүн нь Богд Зонхов Лувсандагвын дээд төрөл байсан юм. Сумади гэдэг нь Сайн Оюунт гэсэн утгатай санскрит үг. Төвдөөр бол Лувсан юм.
Манзушир Бурхан бодитоор залран ирж Богд Зонховт ном заадаг байсан гэдэг.
Тэрээр өөрийн багш Рэндааваад зориулан залбирал зохион өргөхөд багш нь: "Энэ магтаал надад биш, чамд илүү зохих юм байна" хэмээгээд өөрийнхөө нэрний оронд Богд Зонховын нэрийг бичээд буцаагаад өргөсөн нь Гэлүгба нарын уншдаг мигзэм хэмээх залбирал юм. Мигзэмийг монголчилвол:
Зоригдол үгүй энэрэлийн их хуу сан Жанрайсиг
Хир үгүй айлдлын эрхэт Манзушир
Шулмасын өмгийн хоцроолгүй даран зоxиогч Очирваань
Цастын мэргэдийн оройн чимэг Зонхова
Лувсандагвын өлмий дор соёрхол талибъя гэсэн утгатай...
Богд Зонховын тухай нэг иймэрхүү. Хүний амьдрал гэж сонин байх юм. Жоохон байхад сургуульд Шарын шашин, Богд Зонховыг муулсан түүхийн хичээл ордог байв. Монгол улс доройтсон гол шалтгаан нь явж явж Богд Зонхов болж таардаг байв. Богд Зонхов, Шарын шашны тухай 20 хүртлээ өөдтэй юм бараг дуулж байсангүй. Гэтэл өнөөдөр Богд Зонховынхоо фэн нь болчихсон явж байдаг. Хамгийн сүүлд 3 жилийн өмнө Баабар гуайн "Нүүдэл Суудал"-аас Богд Зонхов, Шарын шашин хоёрыг муулсан юм уншаад "хүн ер нь мэдэхгүй зүйлийнхээ тухай дуугай байвал зүгээр юм байна" гэж бодож билээ. Баабар гуай Барууны нэг ядмагхан судлаач баачкагийн бичсэн юмыг олж уншчихаад л Шарын шашныг тэр үед баахан муулсан байх. Шарын шашныг муулсан түүний нийтлэлийн дараахан Энэтхэгт олон жил Бурханы ном үзсэн Нямсамбуу гэдэг залуу "Шашнаа өмөөрөхүй" гээд хариу нийтлэл бичсэн юм. Тэрнээс хойш Баабар гуай Шарын шашны тухай дуугарахаа больсон. Бодвол миний өмнө бодсонтой ижил зүйл бодсон байх.
Ай хөөрхий гэж... Уул нь Богд Зонховын тухай жоохон юм бичье гэж бодсон чинь дашрамд нь Баабар гуайгаа муулчихлаа. Нэгийг нь сайлахын тулд нөгөөг нь муулдаг зан бол их муухай зан л даа. Гүй одоо яая гэхэв дээ, цагаан дээр хараар, улаан цайм Богд Зонховын талаар баахан ташаа юм биччихсэн байгаа юм чинь... Фэн нь ухаантай юм чинь би гэдэг хүн бас яаж зүгээр байхав дээ...
